Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để không bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế chưa phải lúc nào cũng tương xứng với kỳ vọng: một báo cáo của MIT cho thấy hơn 90% các dự án thí điểm AI tạo sinh trong doanh nghiệp chưa thu hồi được vốn đầu tư.
Trong bối cảnh đó, CIO là người phải đối mặt với thách thức kép - vừa phải đánh giá và lựa chọn công nghệ phù hợp, vừa đảm bảo các khoản đầu tư công nghệ thực sự tạo ra giá trị và đóng góp vào mục tiêu kinh doanh.
CIO là gì?
CIO (Chief Information Officer) là Giám đốc Công nghệ thông tin (CNTT) hoặc Giám đốc thông tin, một vị trí cấp cao trong C- Level của doanh nghiệp. CIO chịu trách nhiệm xây dựng và triển khai chiến lược công nghệ của tổ chức. CIO quản lý các hệ thống, hạ tầng và nguồn lực CNTT, đồng thời giám sát ngân sách, đội ngũ và các dự án công nghệ nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, an toàn và hiệu quả.
Trên thực tế, tại nhiều startup công nghệ, CIO không chỉ chịu trách nhiệm về hệ thống và hạ tầng CNTT mà còn trực tiếp thúc đẩy các sáng kiến đổi mới, tối ưu vận hành và phát triển sản phẩm. Trong một số trường hợp, họ thậm chí đảm nhận vai trò CEO, đặc biệt ở những startup có công nghệ là nền tảng cốt lõi của mô hình kinh doanh.
Phân biệt CIO, CTO, CISO
Trong cơ cấu lãnh đạo công nghệ, CIO, CTO và CISO đều giữ những vai trò quan trọng nhưng có trọng tâm trách nhiệm khác nhau. Đối với các công ty muốn dẫn đầu, thúc đẩy sức mạnh tổng hợp giữa CTO, CIO và CISO là chìa khóa để mở ra thành công bền vững.
Vai trò của CIO trong doanh nghiệp
1. Gắn công nghệ với chiến lược
Một trong những vai trò quan trọng nhất của CIO là bảo đảm chiến lược công nghệ đồng hành với định hướng phát triển của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi CIO hiểu rõ mục tiêu kinh doanh, nhận diện những vấn đề công nghệ có thể giải quyết và xác định đâu là những khoản đầu tư thực sự tạo ra giá trị. Công nghệ vì thế không chỉ phục vụ vận hành mà trở thành một phần của chiến lược tăng trưởng.
2. Dẫn dắt chuyển đổi số
Chuyển đổi số không đơn thuần là thay thế công cụ cũ bằng công nghệ mới, mà còn là quá trình thay đổi cách doanh nghiệp vận hành và tạo ra giá trị. CIO giữ vai trò kết nối công nghệ với các phòng ban, tái thiết kế những quy trình cần thiết và xây dựng nền tảng giúp các sáng kiến số có thể triển khai đồng bộ trên toàn tổ chức.
3. Khai thác giá trị từ dữ liệu
Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển thành thông tin hữu ích cho việc ra quyết định. CIO góp phần xây dựng hệ thống giúp dữ liệu được thu thập, kết nối, quản trị và khai thác nhất quán, từ đó hỗ trợ lãnh đạo theo dõi hiệu quả hoạt động, nhận diện xu hướng và đưa ra những quyết định có cơ sở hơn.
4. Định hình chiến lược AI
Sự phát triển của AI đang đặt CIO vào vị trí trung tâm trong nhiều sáng kiến đổi mới của doanh nghiệp. Không chỉ lựa chọn công nghệ, CIO còn cần xác định những bài toán phù hợp để ứng dụng AI, chuẩn bị dữ liệu và hạ tầng cần thiết, đồng thời đưa các giải pháp này vào quy trình làm việc thực tế. Mục tiêu cuối cùng không phải là ứng dụng AI nhiều hơn, mà là tạo ra những cải thiện có thể đo lường được về năng suất, hiệu quả hoặc trải nghiệm khách hàng.
5. Đảm bảo an ninh và khả năng phục hồi
Mức độ phụ thuộc vào công nghệ càng lớn, tác động của một sự cố hệ thống hay tấn công mạng càng nghiêm trọng. CIO vì vậy cần phối hợp với CISO và các bộ phận liên quan để quản trị rủi ro công nghệ, bảo vệ dữ liệu, duy trì hoạt động liên tục và chuẩn bị khả năng ứng phó, phục hồi khi xảy ra sự cố.
6. Tối ưu hiệu quả đầu tư
Nguồn lực công nghệ luôn có giới hạn trong khi nhu cầu đầu tư ngày càng lớn. CIO phải cân đối giữa duy trì hệ thống hiện hữu, hiện đại hóa hạ tầng và đầu tư cho những năng lực mới. Mỗi quyết định vì thế cần được xem xét đồng thời về chi phí, rủi ro, mức độ ưu tiên và giá trị kinh doanh, qua đó bảo đảm ngân sách công nghệ được sử dụng vào những lĩnh vực tạo ra tác động thiết thực nhất.
Công việc của CIO là gì?
Theo nghiên cứu của Foundry, phần tốn nhiều thời gian nhất của công việc là các tác vụ chức năng và chuyển đổi, với 84% thời gian dành cho các nhiệm vụ chức năng cơ bản như quản lý bảo mật, cải thiện hoạt động CNTT và hiệu suất hệ thống, kiểm soát chi phí và quản lý chi tiêu.
Trên thực tế, tùy vào quy mô và cơ cấu của từng doanh nghiệp, công việc của CIO thường bao gồm:
Xây dựng chiến lược CNTT: Xác định định hướng, ưu tiên và lộ trình công nghệ phù hợp với chiến lược phát triển của doanh nghiệp.
Quản lý hệ thống và hạ tầng công nghệ: Giám sát các hệ thống, ứng dụng, mạng, điện toán đám mây và nền tảng công nghệ nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, hiệu quả và có khả năng mở rộng.
Quản lý an ninh và rủi ro công nghệ: Phối hợp với CISO và các bộ phận liên quan để bảo vệ hệ thống, dữ liệu, kiểm soát rủi ro và duy trì khả năng hoạt động khi xảy ra sự cố.
Quản trị dữ liệu và ứng dụng AI: Xây dựng nền tảng dữ liệu, thúc đẩy khả năng khai thác thông tin và đánh giá các cơ hội ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh.
Dẫn dắt các sáng kiến chuyển đổi số: Phối hợp với các đơn vị kinh doanh để ứng dụng công nghệ vào cải tiến quy trình, nâng cao năng suất, trải nghiệm khách hàng và cách thức tổ chức vận hành.
Quản lý ngân sách và đầu tư công nghệ: Lập kế hoạch ngân sách, đánh giá hiệu quả đầu tư, lựa chọn nhà cung cấp và ưu tiên nguồn lực cho những sáng kiến mang lại giá trị cao nhất.
Xây dựng và phát triển đội ngũ CNTT: Tuyển dụng, phát triển năng lực, phân bổ nguồn lực và xây dựng đội ngũ đủ khả năng đáp ứng những yêu cầu công nghệ ngày càng thay đổi.
Phối hợp với Ban lãnh đạo và các phòng ban: Làm việc cùng CEO, CFO, COO và các lãnh đạo chức năng để chuyển nhu cầu kinh doanh thành các giải pháp công nghệ khả thi và bảo đảm các sáng kiến CNTT tạo ra kết quả thực tế.
Kỹ năng cần có của một CIO tài ba
Vai trò của CIO ngày nay đòi hỏi nhiều hơn năng lực chuyên môn về CNTT. Để tham gia thực sự vào các quyết định cấp doanh nghiệp, CIO phải đồng thời hiểu công nghệ, kinh doanh, tài chính và con người.
1. Tư duy chiến lược
CIO phải nhìn xa hơn những nhu cầu công nghệ trước mắt để hiểu doanh nghiệp sẽ cần năng lực gì trong những năm tới. Thay vì chỉ giải quyết những nhu cầu trước mắt, họ phải nhận diện các xu hướng có thể làm thay đổi ngành, dự báo những năng lực doanh nghiệp sẽ cần trong tương lai và xác định đâu là những khoản đầu tư nên được ưu tiên.
Tư duy chiến lược cũng giúp CIO cân bằng giữa vận hành hiện tại và đổi mới dài hạn, tránh tình trạng chạy theo công nghệ mới nhưng thiếu sự gắn kết với mục tiêu kinh doanh.
2. Năng lực kinh doanh
Để trở thành một thành viên thực sự của đội ngũ lãnh đạo cấp cao, CIO phải hiểu cách doanh nghiệp tạo ra doanh thu, kiểm soát chi phí, phục vụ khách hàng và tạo lợi thế cạnh tranh.
Sự am hiểu về mô hình kinh doanh, thị trường và hoạt động vận hành giúp CIO chuyển những vấn đề kinh doanh thành bài toán công nghệ phù hợp, đồng thời đánh giá một sáng kiến công nghệ dựa trên giá trị mà nó mang lại chứ không chỉ trên tính năng kỹ thuật.
3. Năng lực công nghệ
CIO không nhất thiết phải là người giỏi kỹ thuật nhất trong tổ chức, nhưng cần có nền tảng công nghệ đủ sâu để đánh giá xu hướng, nhận diện rủi ro và đưa ra những quyết định quan trọng.
Từ điện toán đám mây, dữ liệu, AI đến an ninh mạng và kiến trúc hệ thống, CIO phải hiểu công nghệ nào phù hợp với nhu cầu của doanh nghiệp, công nghệ nào cần ưu tiên và đâu là những giới hạn cần được cân nhắc trước khi đầu tư.
>> Xem thêm: Kỹ năng việc với AI hiệu quả trong kỷ nguyên mới
4. Khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu
CIO không chỉ xây dựng hệ thống dữ liệu cho doanh nghiệp mà bản thân cũng phải biết sử dụng dữ liệu trong quá trình ra quyết định. Những lựa chọn về ngân sách, dự án, công nghệ hay nguồn lực cần được hỗ trợ bởi các chỉ số rõ ràng thay vì chủ yếu dựa trên trực giác.
Khả năng đặt đúng câu hỏi, đọc hiểu dữ liệu và chuyển dữ liệu thành thông tin có ý nghĩa giúp CIO đánh giá hiệu quả đầu tư, nhận diện vấn đề sớm và điều chỉnh chiến lược kịp thời.
5. Lãnh đạo sự thay đổi
Phần khó nhất của một sáng kiến công nghệ thường không nằm ở công nghệ mà ở việc thay đổi cách con người làm việc. Một hệ thống mới chỉ tạo ra giá trị khi đội ngũ hiểu được lý do thay đổi, sẵn sàng áp dụng và hình thành những cách làm mới.
Vì vậy, CIO phải biết tạo sự đồng thuận, xử lý phản kháng và dẫn dắt tổ chức đi qua quá trình chuyển đổi. Đây là năng lực đặc biệt quan trọng khi triển khai những thay đổi quy mô lớn như chuyển đổi số, AI hay tái cấu trúc hệ thống.
>> Tìm hiểu thêm:
6. Khả năng giao tiếp và tạo ảnh hưởng
CIO thường đứng giữa hai thế giới: công nghệ và kinh doanh. Họ phải có khả năng chuyển những vấn đề kỹ thuật phức tạp thành ngôn ngữ dễ hiểu đối với CEO, CFO, Hội đồng quản trị và các lãnh đạo chức năng.
Thay vì chỉ trình bày một hệ thống cần được nâng cấp, CIO phải giải thích được việc không nâng cấp sẽ tác động như thế nào đến chi phí, năng suất, khách hàng hoặc tăng trưởng. Khả năng giao tiếp tốt giúp CIO tạo sự đồng thuận và huy động nguồn lực cho những sáng kiến quan trọng.
>> Tham khảo: Khóa học Giao tiếp thấu cảm & Tạo ảnh hưởng
7. Năng lực quản trị đầu tư và tài chính
Công nghệ thường chiếm một phần đáng kể trong ngân sách doanh nghiệp, vì vậy CIO cần có khả năng đánh giá và quản trị các quyết định đầu tư một cách chặt chẽ.
Bên cạnh chi phí triển khai ban đầu, CIO phải xem xét tổng chi phí sở hữu, hiệu quả đầu tư, chi phí cơ hội, khả năng mở rộng và giá trị dài hạn. Năng lực tài chính tốt giúp họ lựa chọn đúng ưu tiên và chứng minh được giá trị kinh doanh của các khoản đầu tư công nghệ.
8. Quản trị rủi ro
Mỗi quyết định công nghệ đều đi kèm với những rủi ro nhất định, từ an ninh mạng, dữ liệu, tuân thủ đến phụ thuộc nhà cung cấp hay gián đoạn hệ thống.
CIO cần có khả năng nhận diện, đánh giá và cân bằng giữa cơ hội với rủi ro trước khi đưa ra quyết định. Trong bối cảnh AI và các công nghệ mới phát triển nhanh, năng lực quản trị rủi ro càng quan trọng để doanh nghiệp có thể đổi mới mà vẫn duy trì được mức độ kiểm soát cần thiết.
9. Khả năng xây dựng và phát triển đội ngũ
Một CIO không thể tự mình theo kịp mọi công nghệ hoặc trực tiếp xử lý tất cả các vấn đề chuyên môn. Giá trị của họ vì thế còn nằm ở khả năng xây dựng một đội ngũ có năng lực, biết phối hợp và có thể thích ứng với những thay đổi liên tục của công nghệ.
Điều này bao gồm tuyển đúng người, phát triển năng lực, trao quyền, xây dựng đội ngũ lãnh đạo kế cận và tạo môi trường khuyến khích học hỏi. Một CIO xuất sắc không chỉ xây dựng hệ thống công nghệ mạnh mà còn xây dựng được đội ngũ đủ năng lực để vận hành và phát triển những hệ thống đó trong tương lai.
5 Nhà CIO hàng đầu
Năm 2025, Forbes lựa chọn 50 nhà CIO nổi bật trong CIO Next List, ghi nhận những cá nhân đã tạo ra tác động rõ rệt thông qua chuyển đổi số, AI, hiện đại hóa hệ thống và đổi mới mô hình vận hành. Trong đó, một số CIO nổi bật có thể kể đến:
1. Kim Basile – CIO, Kyndryl
Kim Basile đóng vai trò quan trọng trong quá trình Kyndryl tách khỏi IBM để trở thành một công ty công nghệ độc lập, với khoảng 80.000 nhân viên cần được chuyển đổi sang hệ thống mới. Bà dẫn dắt việc tinh giản số lượng ứng dụng cũ từ khoảng 1.800 xuống dưới 360 chỉ trong hai năm, đồng thời thúc đẩy ứng dụng AI thông qua phòng thử nghiệm và cơ chế quản trị sử dụng AI có trách nhiệm.
Theo Forbes, hơn một phần tư nhân viên Kyndryl cho biết họ tiết kiệm trên 10 giờ làm việc mỗi tuần nhờ Copilot và các công cụ khác.
2. Gary Brantley – CIO & SVP, NFL
Sau khi đảm nhận vị trí CIO của NFL vào năm 2023, Gary Brantley thành lập NFL Innovation Hub để thử nghiệm và triển khai công nghệ mới, đồng thời xây dựng hội đồng quản trị AI và công nghệ mới nổi.
Dưới sự dẫn dắt của ông, NFL ứng dụng công nghệ theo dõi quang học dựa trên AI nhằm cải thiện độ chính xác trong các trận đấu, đồng thời sử dụng AI để nâng cao trải nghiệm người hâm mộ, từ trợ lý trả lời thông tin sự kiện đến tự động dịch và bản địa hóa nội dung cho các thị trường quốc tế.
3. Carter Busse – CIO, Workato
Carter Busse là một ví dụ rõ nét về việc đưa AI từ giai đoạn thử nghiệm sang tạo ra kết quả kinh doanh. Năm 2025, ông khởi động sáng kiến G28 gồm 28 AI agent được gắn với các chỉ số hiệu suất cụ thể và có khả năng tự động thực hiện nhiều quy trình trong doanh nghiệp.
Theo Forbes, các AI agent này đã giúp Workato giảm 28% chi phí phần mềm và tạo ra 2,7 triệu USD cơ hội bán hàng chỉ trong 30 ngày đầu triển khai.
4. Niall Johnston – CIO & SVP, HP Inc.
Tại HP, Niall Johnston tập trung AI vào những bài toán có quy mô lớn và kết quả có thể đo lường. Ông dẫn dắt việc triển khai trợ lý AI hỗ trợ khách hàng, xử lý khoảng 19 triệu trường hợp hỗ trợ mỗi năm. Trong đó, 78% được AI giải quyết hoàn toàn và đạt mức hài lòng khách hàng 92% trong hai tháng đầu triển khai.
Đội ngũ của Johnston cũng tự động hóa 80% hoạt động kiểm thử ứng dụng bằng AI, giúp giảm một nửa chi phí, đồng thời cắt giảm 23% số lượng ứng dụng và công cụ công nghệ mà nhân viên phải sử dụng.
5. Kathy Kay – CIO & EVP, Principal Financial Group
Kathy Kay đã đưa AI vào hơn 100 trường hợp sử dụng tại Principal Financial Group, từ nghiên cứu đầu tư, cải thiện chất lượng mã nguồn đến phát hiện gian lận. Theo Forbes, 97% kỹ sư của công ty cho biết năng suất được cải thiện sau khi ứng dụng các công cụ này.
Bà cũng mở rộng trợ lý AI nội bộ lên hơn 8.500 người dùng, đào tạo gần 5.000 nhân viên về AI và dữ liệu, đồng thời thành lập Trung tâm Xuất sắc về AI nhằm đưa các ứng dụng AI vào tổ chức một cách có hệ thống và có trách nhiệm.
CIO trong kỷ nguyên AI cần thay đổi như nào?
AI đang làm thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, ra quyết định và tạo ra giá trị. Điều đó cũng buộc vai trò của CIO phải dịch chuyển. Nếu trước đây CIO chủ yếu tập trung vào hệ thống, hạ tầng và tính ổn định của CNTT, thì trong kỷ nguyên AI, họ cần tham gia sâu hơn vào chiến lược, mô hình vận hành và cách tổ chức khai thác công nghệ.
Trong bối cảnh đó, vai trò của CIO đang dịch chuyển theo những hướng chính sau:
Từ quản lý hệ thống sang kiến tạo năng lực số
Từ triển khai công nghệ sang giải quyết bài toán kinh doanh
Từ quản lý dữ liệu sang bảo đảm dữ liệu sẵn sàng cho AI
Từ kiểm soát công nghệ sang quản trị AI có trách nhiệm
Từ dẫn dắt bộ phận CNTT sang đồng kiến tạo chiến lược doanh nghiệp
Từ triển khai dự án sang quản trị giá trị
Từ phát triển kỹ năng kỹ thuật sang phát triển năng lực AI cho toàn tổ chức
Từ lãnh đạo công nghệ đến lãnh đạo doanh nghiệp
Khi công nghệ ngày càng trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, CIO cũng không thể chỉ được nhìn nhận như người đứng đầu bộ phận CNTT. Một CIO xuất sắc cần đủ năng lực để kết nối công nghệ với chiến lược, dẫn dắt thay đổi, phát triển con người và đưa những khoản đầu tư công nghệ trở thành kết quả kinh doanh cụ thể.
Điều đó cũng đặt ra yêu cầu phát triển vượt ra ngoài chuyên môn kỹ thuật. CIO cần mở rộng năng lực lãnh đạo ở nhiều phương diện, từ tư duy, chiến lược, con người đến hệ thống và văn hóa, để có thể tham gia sâu hơn vào những quyết định quan trọng của doanh nghiệp và dẫn dắt tổ chức trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
Chương trình Lãnh đạo Toàn cầu – Global Leadership Program (GLP) của PACE được thiết kế dành cho các nhà lãnh đạo cấp cao muốn phát triển năng lực lãnh đạo một cách toàn diện, thông qua 6 phương diện đột phá: Tư tưởng, Lãnh đạo, Chiến lược, Con người, Hệ thống và Văn hóa. Đây cũng là những năng lực nền tảng giúp các lãnh đạo chức năng như CIO từng bước chuyển từ vai trò chuyên gia và quản lý công nghệ sang vai trò nhà lãnh đạo doanh nghiệp.
